The Umbrella Academy: co znaczy motto „ut malum pluvia” po łacinie

Według intencji autorów komiksu motto The Umbrella Academy UT MALUM PLUVIA oznaczać miało „kiedy pada deszcz”. W rzeczywistości przez błędy translacyjne przełożyć można je nawet jako „deszcz jest jak jabłko”. Jak do tego doszło?

the umbrella academy - co znaczy motto ut malum pluvia po lacinie

Netflix ożywił The Umbrella Academy

Przed rokiem The Umbrella Academy opanowała wiaty przystankowe we wszystkich większych miastach Polski. Wszystko za sprawą reklamy serialu Netfliksa, którego pierwszy sezon miał swoją premierę 15 lutego 2019 roku. Było to kolejne udane podejście platformy streamingowej do adaptacji dzieł komiksowych. Według danych podanych przez sam Netflix, w pierwszym miesiącu od premiery co najmniej 70% pierwszego odcinka wyświetlone zostało na całym świecie w ponad 45 milionach domostw!

Przed premierą drugiego sezonu The Umbrella Academy w Netflix dalsze losy bohaterów serialu poznać możemy w dziele, które stało się kanwą produkcji. Co warto o nim wiedzieć?

The Umbrella Academy

The Umbrella Academy to komiks, za którego powstaniem stoi przede wszystkim Gerard Way, wokalista rockowego zespołu My Chemical Romance. Jest on autorem scenariusza pulpowej historii o tytułowej drużynie superbohaterów. Składa się nań siódemka dzieci adoptowanych przez filantropa i genialnego wynalazcę Sir Reginalda Hargreevesa. Dopatrywał się on w nich nadziei na ratunek dla świata.

W Polsce pierwszy tom dzieła ukazał się 23 maja 2019 roku nakładem Wydawnictwa KBOOM. Suita Apokaliptyczna zbiera sześć pierwszych zeszytów The Umbrella Academy, wydanych w Stanach Zjednoczonych pod koniec 2007 roku. Za tłumaczenie odpowiada niezastąpiony Marceli Szpak. Oprócz treści samych komiksów polska wersja zawiera także dwie krótkie historie, których nakłady są od dawna wyczerpane, oraz szkicownik z pracami artystów odpowiadających za warstwę graficzną dzieła: Gabriela Ba oraz Jamesa Jeana.

Gerard Way miał doskonały pomysł z mottem

Samo medium komiksowe jest dla mnie nieco chaotyczne i wymagające skupiania się na zbyt wielu elementach jednocześnie, abym był w stanie z nim obcować na co dzień. Dziełem tym zająłem się przede wszystkim z ciekawości. Całkowitym przypadkiem w moje ręce wpadła bowiem kolekcja sześciu oryginalnych zeszytów wydawnictwa Dark Horse Books, które składają się na opowieść Apocalypse Suite.

the umbrella academy - co znaczy motto ut malum pluvia po lacinie

O ile jako osoba kompletnie nie siedząca w temacie nie jestem w stanie napisać niczego względnie mądrego na temat jakości komiksu (fanom tej formy powinna wystarczyć przyznana serii Nagroda Eisnera, nazywana niekiedy komiksowym odpowiednikiem Oscarów), tak wypowiedzieć mogę się na temat motta The Umbrella Academy.

Brzmi ono ut malum pluvia, co według wokalisty My Chemical Romance oznaczać miało po łacinie „when evil rains (kiedy pada zło)”. Nie tylko brzmi to jak fraza „when evil reigns (kiedy panuje zło)”, ale jest też jasnym i klarownym nawiązaniem do głównego symbolu serii. Bardzo fajny pomysł na smaczek!

Niestety, jedna rzecz nie do końca tu bangla.

„Ut malum pluvia” brzmi zajebiście, ale…

„Ale” jest w tym przypadku dość spore i polega dokładnie na tym, na czym zasadza się mnóstwo innych problemów z obecnością języków starożytnych w popkulturze. Tłumaczenie frazy „kiedy pada deszcz” na łacinę zrobione zostało bez należytej dokładności, tak istotnej w kręgu starożytnych wartości. To zwyczajnie pierwsze wyrazy, jakie wyskakują ze słownika czy translatora po wpisaniu całego zdania.

the umbrella academy - co znaczy motto ut malum pluvia po lacinie

Każdy język charakteryzuje się inną gramatyką, to rzecz oczywista. Przekładanie łopatologiczne najczęściej kończy się tym, że powstałe zdanie jest albo bełkotliwe, albo ma zupełnie inne znaczenie. Albo jedno i drugie, z czym mamy do czynienia w przypadku motta The Umbrella Academy.

Co jest z nim nie tak? Spójnik „ut” oznacza „kiedy” tylko w konkretnych konstrukcjach gramatycznych, wymagających użycia precyzyjnie dobranych form czasownikowych. Tych zaś w tłumaczeniu wokalisty My Chemical Romance zwyczajnie brakuje. O ile w języku polskim mamy dwa oddzielne słowo na określenie samego „deszczu” oraz wykonywaną przezeń czynność („padać”), tak po angielsku jest to już jedno słowo: „rain”.

Wzięta ze słownika czy translatora wersja Akademii Parasolek korzysta zaś nie z czasownika (w przypadku trzeciej osoby liczby pojedynczej w czasie teraźniejszym dla trybu oznajmującego byłoby to „pluit”), lecz z rzeczownika, przez co naturalnym wyjściem stałoby się w tym miejscu dorzucenie domyślnego „est” (osobowa forma czasownika „być”). I wtedy dzieje się magia…

Co oznacza ut malum pluvia?

Skoro wykluczyliśmy możliwość tłumaczenia w tym przypadku „ut” jako spójnika, najbardziej sensowną i poprawną gramatycznie opcją staje się potraktowanie go jako wprowadzenia porównania. Staje się wówczas odpowiednikiem polskich wyrazów „jak”, „niby”, „na kształt”.

Co ze słowem „malum”? Choć wydaje się ono najbardziej oczywiste i nawet w tym gąszczu błędów składniowo-leksykalnych bardzo solidne, w tłumaczeniu motta The Umbrella Academy możemy popuścić wodze fantazji i pobawić się jego niejednoznacznością. Po łacinie „malum” oznacza bowiem zarówno „zło”, jak i… „jabłko”. Stąd właśnie utożsamianie obiektu pożądania biblijnej Ewy właśnie z jabłkiem, choć w Piśmie Świętym nie ma ani słowa o konkretnym typie owocu rosnącego na drzewie poznania dobra i zła!

ut malum pluvia

Uporządkowane gramatycznie i przystosowane do polskiej kolejności składniowej (zdecydowanie odmiennej niż klasyczna łacińska!) brzmiałoby „pluvia est ut malum”.

Wychodzi więc na to, że „ut malum pluvia” oznacza po łacinie:

  • albo „deszcz jest jak zło”,
  • albo „deszcz jest jak jabłko”.

Opcją zdecydowanie bardziej łaskawą dla autora tych słów byłoby przyjęcie, że faktycznie nie wyszło z tego kompletnie nic.

Grafika: archiwum prywatne, Dark Horse Comics, Netflix, TeePublic.